Kila siku, wasemaji wa Kiswahili hupoteza mamilioni kwa ulaghai wa M-Pesa. Ujumbe huja ukiwa umeandikwa vizuri, ukiwa na nembo ya Safaricom, na ukiwa na namba ambayo inaonekana halisi. Lakini si halisi.
Wakati mwingine, ujumbe unasema umeshinda pesa. Wakati mwingine, unasema akaunti yako itafungwa. Wakati mwingine, unasema kuna malipo ambayo hukuyafanya.
Lengo ni moja: kukufanya ufanye haraka bila kufikiri. Na wanafanikiwa.
Hii ni makala ya kukusaidia kutambua ujumbe wa uongo wa M-Pesa kabla ya kuwa mwathirika.
Ishara 7 za Ujumbe wa Uongo wa M-Pesa
1. Ujumbe unatoka kwa namba ya kawaida
Safaricom hutuma ujumbe wa M-Pesa kutoka namba maalum kama 0722 000 000 au 333. Kama ujumbe unatoka kwa namba ya kawaida ya simu (kama 0712 345 678), huo ni ulaghai.
2. Ujumbe unakuomba ubonyeze kiungo
Safaricom haitumi viungo kwa ujumbe wa M-Pesa. Kama ujumbe unakuomba ubonyeze kiungo ili "kuthibitisha" au "kufungua" akaunti yako, huo ni ulaghai.
3. Ujumbe unakuomba utume PIN yako
Hakuna mtu yeyote anayepaswa kukuomba PIN yako ya M-Pesa. Sio Safaricom, sio benki, sio mtu yeyote. Kama mtu anaomba PIN yako, ni mlaghai.
4. Ujumbe unakuambia utume pesa ili kupokea pesa
Hii ni mbinu ya kawaida. Ujumbe unasema umeshinda KES 50,000, lakini unahitaji kutuma KES 2,000 kwanza ili "kufungua" zawadi yako. Hakuna zawadi halisi inayohitaji malipo.
5. Ujumbe una haraka na hofu
Ujumbe wa uongo mara nyingi unakuambia "fanya haraka" au "akaunti yako itafungwa ndani ya saa 24." Wanataka ufanye uamuzi bila kufikiri.
6. Ujumbe una makosa ya lugha
Makosa ya spelling, sarufi mbovu, au Kiswahili kibovu ni ishara ya ulaghai. Makampuni halisi hukagua ujumbe wao kabla ya kutuma.
7. Ujumbe unatoka kwa mtu unayemjua
Wakati mwingine, mlaghai hutumia akaunti ya rafiki yako aliyehackiwa. Kama rafiki yako anatuma ujumbe wa ajabu unaoomba pesa, mpigie simu kwanza kabla ya kutuma chochote.
Nini cha Kufanya Ukikuta Ujumbe wa Uongo
- Usibonyeze kiungo chochote. Hata kama unaonekana halisi.
- Usitume PIN yako kwa mtu yeyote. Hata kama ni "Safaricom."
- Usitume pesa. Hakuna zawadi halisi inayohitaji malipo.
- Ripoti kwa Safaricom. Piga 100 au tuma ujumbe kwa 333.
- Ripoti kwa polisi. Nenda kituo cha polisi cha karibu na uwasilishe malalamiko.
- Onyesha wengine. Waambie familia na marafiki kuhusu ujumbe huo.
Kumbuka: Kama kitu kinaonekana kuwa kizuri sana kuwa kweli, ni ulaghai. Safaricom haitumi viungo, hazitaji PIN yako, na hazitoi zawadi zinazohitaji malipo.
Jinsi ya Kujilinda Kabla ya Ulaghai
- Weka PIN yako mahali salama. Usiandike kwenye simu.
- Badilisha PIN yako mara kwa mara.
- Usishiriki namba yako ya M-Pesa na watu usiowajua.
- Angalia ujumbe wako wa M-Pesa kila siku.
- Kama hukutuma pesa, na ujumbe unasema umetuma, wasiliana na Safaricom mara moja.
Hitimisho
Ulaghai wa M-Pesa hautaisha. Lakini unaweza kujilinda. Kwa kujua ishara za ujumbe wa uongo, unaweza kuepuka kupoteza pesa zako.
Kumbuka: kama kitu kinaonekana kuwa kizuri sana kuwa kweli, ni ulaghai.
Kazi ya Akili. Wakati Sahihi.